Προμαχώνας Σαραντάρη και κύρια τάφρος του δυτικού χερσαίου μετώπου — το απόλυτο μνημείο ντροπής της σύγχρονης Κέρκυρας

 

Αθήνα, 18 Μαΐου 2026

 

ΕΡΩΤΗΣΗ

 

ΠΡΟΣ:   Υπουργό Πολιτισμού

                                   

Θέμα: «Προμαχώνας Σαραντάρη και κύρια τάφρος του δυτικού χερσαίου μετώπου — το απόλυτο μνημείο ντροπής της σύγχρονης Κέρκυρας».

Με την ανέγερση του Νέου Φρουρίου Κέρκυρας στα τέλη του 16ου αιώνα, οι Ενετοί ολοκλήρωσαν το τεράστιο έργο της περιτείχισης της πόλης και μέχρι το α’ μισό του 18ου αιώνα είχε δημιουργηθεί νέα γραμμή άμυνας, απομονώνοντας την πόλη της Κέρκυρας από την ύπαιθρο και τη θάλασσα. Το Νέο Φρούριο βρίσκεται κοντά στο εμπορικό λιμάνι και αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά και καλά διατηρημένα μνημεία της οχυρωματικής αρχιτεκτονικής του 16ου – 19ου αι. στην Ελλάδα. Δυτικά κατασκευάστηκαν οι δύο προμαχώνες των «Έξι και Επτά Ανέμων», οι οποίοι συνδέονται με μεταπύργιο – συνδετήριο τείχος. Στο ανώτερο επίπεδο του φρουρίου κατασκευάστηκε το 1843 ο στρατώνας.

Το έργο της αποκατάστασης του νότιου τείχους του Προμαχώνα των «Επτά Ανέμων» στο Νέο φρούριο της Κέρκυρας αφορούσε στην τεκμηρίωση της υφιστάμενης κατάστασής του, στην καταγραφή της παθολογίας των φθορών και βλαβών του και στη διατύπωση των προτεινόμενων εργασιών. Λαμβάνοντας υπόψη την παθολογία του μνημείου, λόγω φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων που έχουν επιδράσει αρνητικά με την πάροδο του χρόνου, κρίθηκε ως επιτακτική ανάγκη η αποκατάσταση του τείχους στο τμήμα που είχε καταρρεύσει, προκειμένου το μνημείο, ένα από τα πιο σημαντικά τοπόσημα της Παλαιάς Πόλης της Κέρκυρας, να αποδοθεί στην τοπική κοινωνία και στους επισκέπτες του νησιού.

Αντικείμενο του έργου ήταν η στερέωση και αποκατάσταση του Προμαχώνα «Επτά Ανέμων» που αποτελεί μέρος του ιστορικού φρουρίου, έχρηζε ανασυγκρότησης και στερέωσης προκειμένου να διατηρηθεί η ορθή λειτουργία και η ασφάλειά του προκειμένου να διασφαλιστεί η μακροχρόνια διατήρησή του ως σημαντικό ιστορικό και πολιτιστικό μνημείο, αναδεικνύοντάς το ως πολιτιστικό θησαυρό της περιοχής. Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ξεπέρασε το 2,5 εκ. ευρώ, οι εργασίες ξεκίνησαν τον Μάιο του 2023 και ολοκληρώθηκαν με το πέρας του προηγούμενου έτους.

Κι ενώ έχει περάσει προ πολλού η διάρκεια κατασκευής και υλοποίησης του έργου (από τις 31.12.25) φαίνεται πως δεν έχουν ολοκληρωθεί οι εργασίες που αφορούν το συμβατικό αντικείμενο της εργολαβίας, καθώς όπως είναι προφανές, υπολείπεται σημαντικό μέρος των εργασιών που αφορούν στην επιχωμάτωση αυτού. Πέντε μήνες έχουν περάσει και ουδείς γνωρίζει αν το έργο έχει ολοκληρωθεί, αν έχει υπογραφεί σχετική βεβαίωση περαίωσης ή αν θα συνεχιστεί και πότε αναμένεται να παραδοθεί οριστικά στην τοπική κοινωνία που δεν έχει καμία σχετική ενημέρωση επί του θέματος.

Πόσο μάλλον, όταν η Εφορεία Αρχαιοτήτων είχε επισημάνει με καθησυχαστικές ανακοινώσεις της στα τοπικά μέσα, ότι η εγκατεστημένη εργολαβία στον προμαχώνα των «Επτά ανέμων» θα επεκταθεί και στον προσφάτως πληγέντα προμαχώνα των «Έξι ανέμων», ώστε να αποκατασταθεί πλήρως μετά την κατάρρευση τμήματός του που προκάλεσε τη σφοδρή αντίδραση των φορέων και των πολιτών της Κέρκυρας. Οι εργασίες αποκατάστασης και στερέωσης που έλαβαν χώρα, στήριξαν προσωρινά το σημείο έως ότου να κινηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες για τη μελέτη και οριστική επέμβαση. Η ουσιαστική αποκατάσταση του προμαχώνα παραμένει ακόμα σε εκκρεμότητα, προϋποθέτοντας μελέτη, χρηματοδότηση και θεσμική δέσμευση με σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης και οριστικής αποκατάστασης του μνημείου.

Την ίδια ώρα, αυτό που αντικρίζει κανείς σήμερα ανάμεσα στο νότιο κέρας του Σκάρπωνα και τον προμαχώνα «Σαραντάρη» δεν είναι απλώς ένας υποβαθμισμένος χώρος στο κέντρο της πόλης, αλλά μια αποκαρδιωτική και τριτοκοσμική κατάσταση. Ένα εγκαταλελειμμένο εργοτάξιο, ένας χώρος εναπόθεσης απορριμμάτων, μια γενικευμένη υποβάθμιση, αισθητική και λειτουργική απαξίωση της περιοχής, καθώς κι ένα κτίσμα που δεν εξυπηρετεί πλέον κανέναν ουσιαστικό σκοπό όντας χωροθετημένο εντός της κύριας τάφρου του δυτικού μετώπου των οχυρώσεων της πόλης, προσβάλλοντας βάναυσα έναν από τους ιστορικότερους τόπους όχι μόνο της Κέρκυρας, αλλά ολόκληρης της Ευρώπης. Ενός κτηρίου που στερείται κάθε λειτουργικής συμβατότητας με τον μνημειακό χώρο αφήνοντας ως μοναδική λύση την απαλλοτρίωση και οριστική απομάκρυνσή του από το μνημειακό περιβάλλον. 

Ο χώρος αυτός δεν αποτελεί απλώς ένα παλιό στρατιωτικό έργο, αλλά έναν τόπο θυσίας, το σημείο όπου διαδραματίστηκαν οι πιο κρίσιμες στιγμές της οθωμανικής πολιορκίας του νησιού της Κέρκυρας το 1716, μιας ιστορικής νίκης, η οποία δεν αφορούσε μόνο την τοπική μας ιστορία, αλλά επηρέασε τις ισορροπίες ολόκληρης της Ευρώπης, έναν τόπο μνήμης τεράστιας σημασίας. Στο σημείο αυτό οι υπερασπιστές της πόλης κράτησαν τις θέσεις τους απέναντι στον οθωμανικό στρατό, αποτρέποντας τους επιτιθέμενους να κατέβουν από τον Σκάρπωνα και να περικυκλώσουν τους υπερασπιστές που μάχονταν στις εξωτερικές γραμμές άμυνας. Εδώ γράφτηκε με αίμα μια νίκη που δεν είχε μόνο τοπική σημασία, αλλά τεράστιο αντίκτυπο σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Αντί να δρομολογηθούν οι διαδικασίες για μια ολοκληρωμένη και ορθολογική παρέμβαση για τη συνολική αποκατάσταση του αντικρημνού της κύριας τάφρου, που αποτελεί το μοναδικό σωζόμενο τμήμα του δυτικού μετώπου των οχυρώσεων μετά την αναπροσαρμογή του σχεδίου άμυνας από τους Βρετανούς, ο οικείος δήμος προχωρά σε εμβαλωματικές παρεμβάσεις αποκατάστασης του στηθαίου με την τοποθέτηση νέου κιγκλιδώματος στο χείλος του βρετανικού αντικρημνού της κύριας τάφρου του δυτικού μετώπου των οχυρώσεων της πόλης. Κι όλα αυτά, για να αντιμετωπιστεί η χρόνια εγκατάλειψη που υφίσταται εδώ και δεκαετίες, καθώς ο χώρος παραμένει καλυμμένος με πρόχειρα οικοδομικά πλέγματα από την περίοδο κατασκευής της λαϊκής αγοράς, ενώ λόγω της έλλειψης πρόσβασης έχουν συσσωρευτεί απορρίμματα και έχει αναπτυχθεί ανεξέλεγκτη βλάστηση, δημιουργώντας μια εικόνα πλήρους υποβάθμισης στο κέντρο της πόλης, σε ένα σημείο από το οποίο διέρχονται καθημερινά εκατοντάδες επισκέπτες.

Οι όποιες προσπάθειες αποκατάστασης θα έπρεπε να διέπονται από σεβασμό στην ιστορική φυσιογνωμία του μνημείου, αναδεικνύοντάς το, αποκαθιστώντας την εικόνα που δεν τιμά την πόλη και την ιστορία της, συμπληρώνοντας τα λίθινα τεμάχιά της, επανατοποθετώντας οπτόπλινθους καμπύλης διατομής, σύμφωνα με τη βρετανική πρακτική διαμόρφωσης των παραπέτων, αξιοποιώντας και τα σωζόμενα υπολείμματα, ενώ το νέο κιγκλίδωμα θα έπρεπε να είναι μορφολογικά συμβατό με το μνημείο, αποφεύγοντας σύγχρονες λύσεις που αλλοιώνουν τον χαρακτήρα του χώρου.

Για την κύρια τάφρο και τον προμαχώνα Σαραντάρη, απώτερος στόχος της πολιτείας δεν θα έπρεπε να είναι η διατήρηση εσαεί στο σημείο, χώρων απόθεσης απορριμμάτων, παραγκών, παραπηγμάτων και σταθμών στάθμευσης οχημάτων, αλλά η ουσιαστική ανάδειξη ενός τόσο σημαντικού χώρου με τεράστια ιστορική φόρτιση. Κι αυτό δεν μπορεί να γίνει, αν δεν συνδυαστεί με την απομάκρυνση από το μνημειακό περιβάλλον της λαϊκής αγοράς, μεταφέροντάς την σε καταλληλότερο χώρο, ώστε να αποδοθεί το ιστορικό μνημείο στους πολίτες και τους επισκέπτες της περιοχής ως οργανωμένος πεζόδρομος, με διακριτική πλακόστρωση, ανάδειξη της οχυρωματικής μορφολογίας και σαφή σήμανση, αλλά και τη δημιουργία αναθηματικού μνημείου ή οβελίσκου προς τιμήν των υπερασπιστών που έπεσαν υπερασπιζόμενοι την πόλη της Κέρκυρας και τις ευρωπαϊκές αξίες. Για το ιστορικό γεγονός της πολιορκίας του 1716 μάλιστα, έχει προταθεί η αξιέπαινη δωρεά του Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς προς τον κερκυραϊκό λαό που δεν έχει ακόμα αξιοποιηθεί.

Επειδή, βασικός στόχος της πολιτείας θα πρέπει να είναι η προστασία και η ανάδειξη των μνημείων της χώρας και η λήψη των απαραίτητων μέτρων για τη διαφύλαξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς αλλά και η αρμονική ένταξη των μνημείων της πόλης στους πόλους έλξης της ευρύτερης περιοχής.

Επειδή, η πολιτεία είναι υποχρεωμένη να συμβάλει με τις παρεμβάσεις της στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και στην ενίσχυση του πολιτιστικού τουρισμού της περιοχής.

Επειδή, η Κέρκυρα αποτελεί έναν από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς της χώρας.

Επειδή, η Παλιά Πόλη της Κέρκυρας συγκαταλέγεται στα μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Unesco, που οφείλουμε να προστατεύσουμε, να διαφυλάξουμε και να αναδείξουμε.

Επειδή, τα μνημεία της πόλης της Κέρκυρας θα πρέπει να αποκτούν νέα ζωή και χρήση, πλήρως ενταγμένα στην καθημερινότητα κατοίκων και επισκεπτών.

Επειδή, ο χώρος αυτός αποτελεί ιστορικό μνημείο διεθνούς σημασίας, καθώς στο σημείο αυτό πραγματοποιήθηκαν οι πιο κρίσιμες μάχες της πολιορκίας του νησιού της Κέρκυρας το 1716.

Επειδή, η πολιορκία του νησιού της Κέρκυρας το 1716 αποτελεί μια ιστορική νίκη η οποία δεν αφορούσε μόνο την τοπική μας ιστορία, αλλά επηρέασε τις ισορροπίες ολόκληρης της Ευρώπης.

Επειδή, είναι αποκαρδιωτική τόσο για τους μόνιμους κατοίκους, όσο και για τους επισκέπτες η τριτοκοσμική κατάσταση που επικρατεί σ’ αυτόν τον ιστορικό χώρο.

Επειδή, από το εν λόγω σημείο διέρχονται καθημερινά χιλιάδες επισκέπτες και η εικόνα που αντικρίζουν δημιουργεί μια εντύπωση πλήρους υποβάθμισης στο κέντρο της πόλης της Κέρκυρας.

ΕΡΩΤΑΤΑΙ Η ΑΡΜΟΔΙΑ ΥΠΟΥΡΓΟΣ

 

1.     Έχει ολοκληρωθεί το συμβατικό αντικείμενο του έργου «Στερέωση και αποκατάσταση του Προμαχώνα «Επτά Ανέμων» στο Νέο Φρούριο Κέρκυρας», έχουν ολοκληρωθεί οι προβλεπόμενες εργασίες σε αυτό, έχει εκδοθεί η σχετική βεβαίωση περαίωσης και έχει παραδοθεί το έργο ή εκκρεμούν ακόμα εργασίες (επιχωμάτωση αυτού) παρότι έχει λήξη η προθεσμία εκτέλεσής του;
2.     Ποιος είναι ο σχεδιασμός του αρμόδιου Υπουργείου για τον προμαχώνα των «Έξι ανέμων» καθώς δεν έχει αποκατασταθεί πλήρως μετά την κατάρρευση τμήματός του και παραμένει σε εκκρεμότητα η οριστική αποκατάσταση του μνημείου παρά την προσωρινή στήριξή του;
3.     Είναι στις προθέσεις του αρμόδιου Υπουργείου σε συνεργασία με τους αρμόδιους τοπικούς φορείς η εκκίνηση των διαδικασιών για την απαλλοτρίωση και απομάκρυνση του κτίσματος που είναι χωροθετημένο εντός της κύριας τάφρου του δυτικού μετώπου των οχυρώσεων της πόλης, προσβάλλοντας βάναυσα έναν από τους ιστορικότερους τόπους όχι μόνο της Κέρκυρας, αλλά ολόκληρης της Ευρώπης, ενός κτηρίου που στερείται κάθε λειτουργικής συμβατότητας με τον μνημειακό χώρο; 
4.     Είναι στις προθέσεις του αρμόδιου Υπουργείου σε συνεργασία με τους αρμόδιους τοπικούς φορείς να προχωρήσει σε μια ολοκληρωμένη και ορθή παρέμβαση αποκατάσταση του αντικρημνού της κύριας τάφρου του Νέου Φρουρίου, καθώς αποτελεί  το μοναδικό σωζόμενο τμήμα του δυτικού μετώπου των οχυρώσεων;
5.     Είναι στις προθέσεις του αρμόδιου Υπουργείου σε συνεργασία με τους αρμόδιους τοπικούς φορείς η ουσιαστική ανάδειξη ενός τόσο σημαντικού χώρου με τεράστια ιστορική φόρτιση μεταφέροντας τη λαϊκή αγορά εκτός του μνημειακού περιβάλλοντος, ώστε να αποδοθεί το ιστορικό μνημείο στους πολίτες και τους επισκέπτες της περιοχής ως οργανωμένος πεζόδρομος, με διακριτική πλακόστρωση, ανάδειξη της οχυρωματικής μορφολογίας και σαφή σήμανση;
6.     Είναι στις προθέσεις του αρμόδιου Υπουργείου σε συνεργασία με τους αρμόδιους τοπικούς φορείς η δημιουργία αναθηματικού μνημείου ή οβελίσκου προς τιμήν των υπερασπιστών που έπεσαν υπερασπιζόμενοι την πόλη της Κέρκυρας και τις ευρωπαϊκές αξίες, αξιοποιώντας την αξιέπαινη δωρεά του Ιδρύματος Κερκυραϊκής Κληρονομιάς προς τον κερκυραϊκό λαό;

 

Ο ερωτών Βουλευτής

 

Δημήτρης Μπιάγκης